banner_personajes

Mitologia

Glosarioa
delimiter image
maru
  • Aari, Ahari. Okinako (Araba) leizean bizi den jeinuaren irudia. Mariren agindupeko jeinuetako baten irudia.
  • Aatxe, Ahatxe, Aatxegorri. Jainko troglodita, zekor, zezen edo behi forma hatzen duena. Mariren irudikapenetako bat da.
  • Abellion. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Aberri. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Adur, Adu. Aztien zori edo joera magikoa.
  • Aereda. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Agamunda. Ataungo (Gipuzkoa) osina, jeinuen bizilekua eta elezaharren helburua.
  • Ageio. Erromatarren garaiko jainkoa.
  • Aherbelste. Lutxon inguruko jainko topikoa, erromatarren garaikoa.
  • Aiar. Jeinu gaiztoa, Euskal Herriko ekialdeko eremuan.
  • Aide, Ahaide, Aideko, Aidetikako. Naturaz gaindiko numena, gizakien ekimenetan eragiten duena; jatorri ezezaguneko eritasunak sortzen ditu.
  • Aidegatxo. Ekaitzak osatzen eta gidatzen dituen jeinua, Lapurdin.
  • Aiharra-Haio. Jeinu gaiztoa, Lapurdin.
  • Aitzgaizto. Leizade mendilerroko gailurra, Ataunen (Gipuzkoa), jentilekin lotu ohi dena.
  • Aizkomendi. Egilazeko trikuharria eta gailurra (Araba).
  • Aizkora. Gure mitologian, aizkorak tximistorratzaren zeregina bete ohi du ekaitzetan.
  • Aizkorri. Mari bizi den mendia. Elezaharraren arabera, Aralarko mendikateraino iristen da, haitzulo baten bitartez.
  • Aizkultzeta. Altzolako parajea, Aian (Gipuzkoa). Bertan osin bat dago, tradizio mitologikoa duena.
  • Ahizpak. Ahizpen kontzeptua ohikoa da, aukera ematen baitu irudi mitologikoak biderkatzeko.
  • Akelarre, Akelarren-leze. Zugarramurdiko haitzuloaren (Nafarroa) aurrean dagoen lekua; bada elezahar bat adierazten duena lamina bat egoten zela bertan bazkan. Euskal Herriko hainbat lekutan errepikatzen da elezahar hori bera.
  • Aker. Aztien biltzarretan akerraren itxura hartzen duen jeinu edo deabrua; haiei irakasten die, eta meza beltza ematen du.
  • Akerbeltz. Aker beltzaren irudiak jeinu bat irudikatzen du, eta Mariren hainbat ezaugarri ditu.
  • Aketegi. Aizkorriko haitzuloa, Mariren bizilekua.
  • Alar. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Alarabi. Mendietako jeinua, Markinako eskualdean (Bizkaia).
  • Alardoss. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Alardost. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Albi. Aralarko osin handia. Bertatik sartzen dira infernura kondenatuak beren azken bizilekura.
  • Aldabazar. Aldabako baserria, Tolosan (Gipuzkoa). Tradizioaren arabera, jentilak bizi izan ziren bertan.
  • Almora, Armura, Armorkora. Kuartangoko (Araba) tumuluak. Haien azpian trikuharri ugari aurkitu dira.
  • Aloña. Oñatiko mendia (Gipuzkoa). Bertan dago Gaiztozuloko haitzuloa, Mariren bizilekua.
  • Alotza. Aralar mendilerroko parajea, menhir motako harlauza bat dago, elezaharraren arabera jentil batek Murumenditik jauzia.
  • Altxerri. Beobategaña mendiko kobazuloa, Aian (Gipuzkoa).
  • Amabirjiña-arri. Igaratzako mendateko harkaitza, Aralarko mendilerroan. Ama Birjina agertzen omen da.
  • Ames, Amets. Kortezubin (Bizkaia), San Mamesek (San Amesek) hartu ohi duen forma.
  • Amilamia. Agurain (Araba) inguruko jeinua. Lezaoko kobazuloan bizi da, Entziako mendilerroan.
  • Anboto. Durangaldeko mendilerroa (Bizkaia), tradizio mitologiko handikoa.
  • Ande. Erromatarren garaiko piriniotar jainkosa.
  • Andra Mari Harri. Amezketako Igone baserri hurbileko harkaitza (Gipuzkoa).
  • Andre Dena Mariako Iturri. Ostabat basoko iturria (Nafarroa Beherea). Elezaharraren arabera, Ama Birjina egon zen bertan.
  • Anxo. Basajaun jeinuaren pareko jeinu baten izena.
  • Araneko Harri. Gorbeia inguruko mendietako mendi lepoa (Bizkaia). Lotura du Orozkoko Arane baserriko elezahar batekin.
  • Arantzazu. Gipuzkoako santutegia. Inguruko parajeetan elezahar mitologiko ugari daude.
  • Arardo. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Arbeiza. Nafarroako herria. Tradizio mitologikoko putzu bat dago bertan.
  • Arbeldi. Ataungo baserria (Gipuzkoa). Lotura du Agamunda osinaren inguruko elezaharrekin.
  • Argi. Hilen arimaren adierazpen gisa oso zabalduta dago argia gure herriko leku askotako elezaharretan.
  • Argiduna. Gaueko argi formako iratxoa, Zeanurin (Bizkaia).
  • Arhe. Erromatarren garaiko akitaniar jainkoa.
  • Arixo. Erromatarren garaiko akitaniar jainkoa.
  • Arletze. Andia mendilerroko leizea, sorgin izeneko jeinuen bizilekua.
  • Armontaitz. Ataungo Aian, Aiarre baserri alboko haitzuloa (Gipuzkoa). Jentilak bizi omen ziren bertan.
  • Arpe. Leizeek garrantzi handia dute euskal tradizio mitologikoetan.
  • Arpeko Saindia. Bidarraiko (Nafarroa Beherea) Zelharburu mendiko haitzulo batean dagoen zutabe estalagmitiko baten izena. Interes mitologiko handia du eta erromes gune izan zen antzina.
  • Arpenino. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Arreo. Erriberagoiti (Araba) udalerriko herria. Aintzira bat dago bertan, eta, elezaharraren arabera, hodeiak ateratzen ziren bertatik, ekaitza osatzeko. Sustrai sendoko tradizioa du Kuartangoko bailaran.
  • Arretxinaga. Arretxinagako San Migel ermitan, Markinan (Bizkaia); hainbat harkaitz daude, ospe handia lortu dutenak, sendatzeko gaitasuna dutelako.
  • Atrikulunka. Hargibele mendiko harkaitza, Baztan bailararen mugan eta Aldudekoetan. Monolito, trikuharri eta harrespil ugariko eremua da, eta baita elezahar mitologiko aberatsekoa ere.
  • Arthe deo, Artae, Artahe. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Aska. Elezahar eta sinesteetan aipatzen diren arrasto eta markak.
  • Askaata. Ataungo barrutia, Gipuzkoan. Osin bat dago, Txaalgorri jeinuek babestua.
  • Askoa. Ataungo mendia (Gipuzkoa), Lizarrustiko mendatearen gainean. Haitzulo bat dago bertan, eta, elezaharraren arabera, basajaun bat bizi da bertan.
  • Asto Iluno. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Ata. Aralar mendikatearen hego-ekialdeko bailara. Menhir antropomorfo bat dago, eta, tradizioaren arabera, Erroldanek jaurti zuen Madozen kontra, San Migel Excelsisetik.
  • Atarrabi. Pertsonaia mitikoa, Marimundukoren semeetako bat.
  • Atxular. Pedro Axular Etsai jeinuari lotutako Zugarramurdiko elezahar baten protagonista izan zen.
  • Atzulaur. Itzine mendiko barrutia, Orozkon (Bizkaia). Tradizio mitikoko haitzulo bat dago.
  • Ausa. Aralar inguruko mendi baten antzinako izena, Zaldibian (Gipuzkoa). Gaztelu bat egon zen bertan, jentilen bizilekua izan zena.
  • Austokieta. Otsabio mendiko haitzuloa, Lizartzan (Gipuzkoa). Elezaharraren arabera, jeinu bat bizi izan zen han, suzko zezenaren forma duena.
  • Austarri. Monolitoa, beheko suaren eta mugarriaren harria; haren alboan bizi dira suaren jeinua eta etxearena.
  • Auza. Baigorri inguruko mendia. Bertako haitzuloetako batean altxor bat dago, eta suge batek eta aker batek zaintzen dute.
  • Auzo. Auzo kontzeptuak garrantzi handia du gure sistema mitologikoan.
  • Axleor. Urrustei mendiaren iparraldeko isurialdean dagoen babesleku naturala, Diman (Bizkaia). Elezaharraren arabera, jentilen babesleku bat egon omen zen bertan.
  • Axo. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Azalegi. Alzaiko kobazuloa eta baserria (Zuberoa). Bertan kokatzen da Zaroko kondearen elezaharra.
  • Azantzile. Hildako baten agerpenak hartzen duen izena Arnegin (Nafarroa Beherea).
  • Azkenaldia. Munduaren amaieraren kontzeptua euskal sistema mitologikoan.
  • Azti. Izadiaren legeen kontrako gauza miragarriak egiten bide dituen edo ahalmen ezkutuak bide dituen pertsona.
  • Aztikeri. Azti lana, magia, isileko edo ezkutuko bidez gertakari miragarriak edo itxuraz miragarriak sortzeko antzea.
  • Baelisto. Erromatarren garaiko jainkoa, Angostina inguruan, Bernedon (Araba).
  • Baeserte. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa, Comminges eskualdekoa.
  • Baikorrix. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Baios. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Balbe. Bizkaiko hainbat lekutan, heriotzaren pertsonifikazioari edo heriotza eragiten duen jeinuari ematen zaion izena.
  • Baltzola. Izen bereko auzoko haitzuloa, Diman (Bizkaia). Hainbat elezahar kokatzen dira han.
  • Baratze. Etxe ondoko lursaila, landareak aldatzeko edo horien haziak ereiteko zaintzen dena, lotura du hilobiaren kontzeptuarekin eta sistema mitologikoko beste alderdi batzuekin.
  • Bargota. Nafarroako udalerria, Juanis Bargota aztiari buruzko hainbat tradizioren kokalekua.
  • Basajaun. Euskal mitologiako jeinu garrantzitsuenetako bat.
  • Basandere. Hainbat haitzulotako sarreran agertzen den emakumezko jeinua, basajaunen bikotekidea.
  • Basce Andoss. Bassioué haraneko izen bereko jainkosa, Erdialdeko Pirinioetan, erromatarren garaikoa.
  • Begizko. Pertsona batzuek begiraldiaren bidez eta aztikeriaz, eragiten omen duten kaltea. Oso zabaldua dago kontzeptu hori Euskal Herrian, eta oso ugaria da euskal sistema mitologikoan.
  • Behigorri. Haitzulo eta osinetan bizi den jeinua. Zenbaitetan, behi gorri baten itxurarekin agertzen da lurrean.
  • Belagile. Sorginek Zuberoan hartzen duten izena.
  • Berezko. Bere izate edo funtsari dagokionez, kanpoko eraginik gabea.
  • Betadur. Begien indar magikoa; begizkoa egiten duenak begiratu hutsarekin lortzen duen lilura.
  • Betizu. Behi arraza basatia, mende honetan desagertu dena. Antzinaz geroztik izan da material sinboliko mitologikoaren inspirazio iturria.
  • Bildur-Aize. Ametsarekin zerikusia duen jeinua.
  • Birao. Madarikazio edo esaldi larria. Formula baten arabera, pertsona edo animalia batez jabetzen den jeinua, objektutzat hartuz pertsonaren edo animaliaren izena.
  • Bocco Harauso. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa, Comminges eskualdekoa.
  • Borienno. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa, Barousse haranean.
  • Buru. Beasaingo baserria (Gipuzkoa). Bertan bizi izan zen, denbora batez, Murumendiko dama.
  • Buruko. Amets gaiztoen jeinuak, gaizkinak, osatzen dira burukoekin.
  • Deabru. Jainkoaren aurka altxatu ziren aingeruetako bakoitza; arimen jeinu bahitzailea, forma ugari hartzen dituena.
  • Donibane edo San Joan. Solstizioaren inguruko sinesmenekin, errituekin eta gurtzekin zerikusia duen jaia, garrantzi handikoa euskal mitologian.
  • Eate. Goierrin (Gipuzkoa), ekaitzaren, suaren, uholdeen eta haize bortitzen jeinua.
  • Edelate. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa, Commingesko eskualdekoa.
  • Egoi, Hegoi. Hegoaldeko haizea, ipar-mendebaldeko haizearen alaba, iparraldekoarekin batera.
  • Eguberri. Gabonekin lotura duen kontzeptua, Urteberri eta Gabon Gaueko solstizio errituei lotua.
  • Eguen. Osteguna, Eguren eguna, zeruaren eta argiaren jainkoa, seguru asko.
  • Eguzki. Eguzki argia. Solstizioaren inguruko sinesmenek eta errituek garrantzi handia dute gure mitologian, euskal tradizioaren garai antzinakoenez geroztik.
  • Ehiztari. Elezahar ugaritan ageri ohi da ehiztari bat, atsedenik gabe mendi eta haranetan barrena korrika egitera zigortua.
  • Ekain. Izen bereko mendiko haitzuloa, Deban (Gipuzkoa). Haitzuloetako pinturen eta arrasto arkeologikoen garrantzizko aztarnategia. Bertako pinturek informazio asko ematen dute euskal sinesmenen garai arkaikoenei buruz.
  • Ele. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Erditse. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Herensuge, Erensuge. Jeinu gaiztoa, suge forma hartzen duena.
  • Ereñusarre. Ereño, Arteaga eta Kortezubi artean dagoen harkaitza (Bizkaian). Magalean Atxondo, Elesu, Sagastigorri eta Santimamiñeko haitzuloak daude.
  • Erge. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Herio. Heriotza bizkortzen duen jeinua.
  • Erle. Euskal mitologian, animalia sakratua da erlea.
  • Errolan. Pertsonaia historiko eta mitikoa, arrasto sakona utzi duena euskal tradizioetan eta mitoetan.
  • Etsai. Deabruaren jeinua. Dragoi baten forma hartu ohi du askotan, baina baita zezen, zerri, zaldi edo aker forma ere.
  • Etxajaun. Gauez agertzen den arbasoaren irudia, etxearen babeslea eta ongilea.
  • Etxe. Familiaren erdigunea. Funtsezkoa da euskal sistema antropologikoan eta mitologikoan.
  • Etxeburu. Izurtzako dorrea (Bizkaia). Haren azpian tradizio mitologikoko haitzulo bat dago.
  • Etxekandere. Etxekoandrea. Etxean gurtzen den pertsonaia nagusia.
  • Etxekanderearen Baratza. Nafarroa Beherean, etxearen alboko lursailari ematen zaion izena; han lurperatzen ziren bataiatu gabeko haurrak.
  • Eza. Ukazioa. Kalkuluei buruzko gezurra, Marirekin lotura duena.
  • Ezizen. Goitizena, gauza sekretuak edo tabuak izendatzeko erabiltzen den goitizena.
  • Fagus. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Fontes. Iturria; erromatarren garaian, Pirinioetako zenbait lekutan, gurtzalekua ziren.
  • Gabonzahar. Bizkaiko eta Gipuzkoako leku askotan urteko azken egunari ematen zaion izena.
  • Gabonzuzi. Enborra, neguko solstizioaren eta Gabonetako jaiaren sinboloa. Euskal Herriko hainbat lekutan surtan jartzen da Gabon gauean, eta dohain ugari emaen dituela esaten da.
  • Gaizkin. Jeinu gaiztoa, gaixotasunen sortzailea, burukoen barruan hezurmamitzen dena. Zenbait lekutan, familiako jeinuak.
  • Gar. Pirinioetako izen bereko Gar gailurraren izena hartzen duen jainkoa, erromatarren garaikoa.
  • Gari. Gariaren laborantzak mito ugarirekin du lotura.
  • Gauargi. Errezil inguruan (Gipuzkoa), gaueko jeinua, argiaren edo gune argitsu baten forma hartu ohi duena. Jeinu ona, Ithurrotz eskualdekoa (Zuberoa).
  • Gaueko. Gauaren jeinua. Zenbait mitotan jentiltzat edo jainkotzat hartu ohi da. Behi baten edo munstro baten forma hartu ohi du.
  • Gerixeti. Bizkaiko hainbat lekutan, hildakoaren irudiari ematen zaion izena.
  • Gizotso. Basoetan bizi den munstroa, era askotako ezaugarriak hartu ohi ditu, eskualdearen arabera.
  • Gorospil. Baztan, Ezpeleta eta Itsasuko mugetako gailurra. Monolito bat dago bertan, tradizio magikoko idazkunekin.
  • Gorri Txiki. Jeinu gorriak, Orio eta Aia ingurukoak eta familiartekoak, seguru asko.
  • Gurutze. Ikur kristaua, ohikoa herri sinesteetan eta sinboloetan.
  • Herauscorritsehe. Atharratze inguruko jainkoa, erromatarren garaikoa.
  • Herauso. Erromatarren garaiko piriniotar jainkoa.
  • Herausu. Armendaritzeko gailurra (Nafarroa Beherea). Tradizioaren arabera, laminak bizi ziren bertan.
  • Herensuge. Suge formako deabru jeinua, oso zabaldua Euskal Herriko tradizio mitologikoetan.
  • Obantzun. Berastegiko gailurra (Gipuzkoa). Bertan oinarritzen da elezahar bat, Euskal Herriko beste leku batzuetan ere kokatzen dena.
  • Hodei, Odei. Ekaitzaren jeinua.
  • Ogi. Mito ugarirekin du lotura.
  • Ogoño. Elantxobeko mendia (Bizkaia). Osin bat dago bertan, lamiñakuen bizileku izan zena.
  • Oihartzun, Oiarzun. Euskal Herriko mito askotan agertzen da.
  • Okina. Izen bereko lekuan dagoen osina (Araba), elezahar ugaritan agertzen dena. Jeinuak bizi izan ziren bertan.
  • Ola. Burdinola eta burdina ohikoak dira Bizkaiko eta Gipuzkoako elezahar askotan.
  • Olentzero. Eguberria irudikatzen duen pertsonaia. Hainbat izen eta aldaera hartzen ditu.
  • Olerria. Aulestiko etxea (Bizkaia), bertan bizi izan ziren jentilak.
  • Oilar. Elezaharretan, jeinuak beren eguneko bizilekuetara erretiratzen direla adierazten du oilarraren kantuak. Gaizkineek, askotan, haien morfologia hartzen dute.
  • Oneztarri. Tximistaren harria, garrantzizko zeregina betetzen du gertaera atmosferikoen azalpen mitologikoetan.
  • Oinatz. Elezaharren arabera, Euskal Herrian ugari diren jeinu eta jentilen arrastoa.
  • Oinaztura. Tximista. Mitologian, naturaz gaindiko indarra.
  • Opari. Elezaharretan forma ugari hartzen ditu, eta bertsio paganoan zein kristauan ageri ohi da.
  • Orrazi. Sinbolo gisa ageri ohi da euskal elezahar eta mitoetan, Marirekin lotuta.
  • Osin. Elezaharretan, leize, putzu eta aintzira magikoen izena.
  • Oskia. Anoz eta Erroz (Nafarroa) arteko haitzartea. Bertan dago Arkaitz haitza, tradizio handikoa.
  • Ostadar. Hainbat izen hartzen ditu, eta hainbat sineste eta elezaharren iturburu izan da.
  • Ostebi. Zeru euria, Ost jainkoari egotzi ohi zaiona.
  • Ostegun. Zeruaren eguna, zeruko jainkoari eskainia.
  • Ostiral, Ortziral. Ilargiko jainkoari erreferentzia egiten diona, seguru asko.
  • Ostri. Ataunen, zeruari ematen zaion izena. Zeruko argiaren pertsonifikazioa.
  • Otume. Meñakako baserria (Bizkaia). Elezaharraren arabera, jentilek eraiki zuten.
  • Oyulari, Oihulari. Jeinuak oihuka nabarmentzen dira euskal mitologian.
  • Ozkar, Ozkarri. Trumoia. Tradizio mitologikoan ohikoa den naturako indarra; nekazaritzarekin du lotura.
  • Pagobedeinkatu. Elosun (Gipuzkoa), pago bedeinkatu bati erreferentzia egiten dion lekua.
  • Pagobakoitza. Urbiako lekua, Aizkorri (Gipuzkoa). Bertako trikuharriak jentilek eraiki zituztela esaten du tradizioak.
  • Pagomari. Pago sakratua, Mariri lotua.
  • Patuek. Familia jeinuak.
  • Peru. Muxikako (Bizkaia) Okana baserriko gaztainondo baten izena, sakratua, Marirekin lotura duena.
  • Prakagorri. Jeinu familiarren izenetako bat.
  • Putterri. Aralarko gailurra; kobazulo bat dago bertan, Mariren bizilekua.
  • Saaltse. Ataungo baserria (Gipuzkoa). Baserritik hurbil kobazulo bat dago, tradizioaren arabera Mariren bizileku izan zena.
  • Sakre. Madarikazioa. Hainbat forma eta adierazpen hartzen ditu.
  • Salamon. Ehiztari alderraiaren izenetako bat.
  • Samartin. San Martin. Elezahar ugaritan agertzen da.
  • Samiel. San Migel. Gai mitiko ugari dago Aralarko santuari erreferentzia egiten diotenak.
  • Sanadrian. Araba eta Gipuzkoa arteko tunelean eta antzinako galtzadan, Aizkorrin, abdikazio honen ermita dago, hainbat elezaharrekin lotura duena.
  • Sandailli. Jaturabeko haitzarteko kobazuloa, Oñatin (Gipuzkoa), tradizio mitikokoa.
  • Sandao Binburo. Erromatarren garaiko jainkoa, Artziniegan (Araba).
  • Sansonarri. Sansonen harria, Illarramendin, Tolosan (Gipuzkoa). Tradizioaren arabera, Sansonek jaurti zuen; mito hori askotan errepikatzen da harkaitz ugarirekin.
  • Santatri. Goierriko hainbat lekutan, Aizkorriko mendilerroari ematen dioten izena. Hainbat elezaharretan agertzen da.
  • Sanurratu. Aztiek egindako sendaketa baten izena, Bizkaian. Tradizio handia du euskal herri sinesmenetan.
  • Selatse. Erromatarren garaiko jainkoa, Barbarinen (Nafarroa).
  • Semeola. Aiako Altzolako (Bizkaia) baserria. Ekaitzarekin zerikusia duen elezahar baten helburua.
  • Sorgin. Jeinu gaiztoa, Mariren zerbitzura diharduen numena. Forma eta aldagai ugari ditu.
  • Sorginetxe. Arrizalako trikuharriaren izena (Araba).
  • Sorsain. Sorgina, haur bat jaiotzeko zain egoten da, gero hura hiltzeko.
  • Su. Funtsezko osagaia da sinesmen mitologikoetan. Erabilgarritzat hartzen bada ere, izan liteke kaltegarria. Suteekin eta harri erauntsiekin lotu ohi den jeinua da.
  • Suharri. Jarduera magikoetan erabilitako harria.
  • Sugaar. Suge arra, Mariren senarra, ohiko osagaia elezaharretan. Era askotako formak eta izenak hartzen ditu.
  • Sugoi. Sugaarren izena Arratian (Bizkaia). Gizaki itxura hartzen du zenbaitean.
  • Supelaur. Itzina mendiko haitzuloa, Orozkon (Bizkaia). Mariren bizilekua.
  • Tartalo. Jeinu gaiztoa, ziklopea.
  • Tartaloetxeeta. Saadar mendiko zelaia (Zegama, Gipuzkoa). Trikuharri bat dago bertan, Tartaloren babeslekua.
  • Teila. Etxearen eta jabetzaren sinboloa.
  • Torto. Hainbat elezaharretan, Tartalok hartu ohi duen izena.
  • Trikuharri. Monumentu megalitikoa, izen bereko lekuan, Aralarren, dagoena; hedaduraz, mendilerro horietako guztiak. Lekuen arabera, jentilek, mairuek, mairiek, sorginek eta Tartalok eraiki zituztela esaten da.
  • Tulonium. Dulantziko jainkoa (Araba).
  • Tusuri. Deabruaren izena Zuberoan.
  • Txaalgorri. Ataun inguruan (Gipuzkoa) jeinuek hartzen duten forma.
  • Txalaparta. Erritu eta sinesmen magikoekin zerikusia du haren erabilerak.
  • Txekorgorri. Txekor gorriaren irudia duen jeinua; zenbait elezaharretako gai nagusia da.
  • Txelemon. Herri fartsa, eguzkiaren inguruko sinbolo primitiboetan oinarritua, familiaren inguruan, etxean, aurkeztua eta Marirekin lotua.
  • Txilin. Zeremonia eta erritu magikoetan erabilitako tresna.
  • Txingar. Gori dagoen ikatz zatia, bedeinkatutzat hartua, amuleto gisa erabiltzen da.
  • Ubedi. Ataungo osina (Gipuzkoa), Mariren ziklo mitikoarekin zerikusia duena.
  • Ubendua. Jeinu gaiztoek pertsonei egindako hozka.
  • Ulbelteso. Erromatarren garaiko jainkoa, Oiartzun ingurukoa (Gipuzkoa).
  • Ur. Elezahar ugari daude urari lotuak.
  • Ur geldi. Zenbait jeinuren bizitokitzat hartua.
  • Urre. Hainbat elezaharretan lurperatutako urrezko irudia.
  • Urtats, Urteberri. Mito askotan agertzen da gauzatua, eguzki errituen eta erritu teluriko arkaikoen hondakin gisa.
  • Urtezahar. Antzinako erritu eta sinesmenekin lotua.
  • Urtzi. Jainkoaren antzinako euskal izena, seguru asko.
  • Uvarna. Kabriana inguruko erromatarren garaiko jainkoa (Araba).
  • Uxua, Ursua, Uxue, Ujue. Nafarroako leku honetan haitzulo bat dago, eta bertan Ama Birjina agertu zela uste da.
  • Xuban. Commingesko eskualdeko jainkoa.
  • Yonagorri. Anie mendiko jeinua, Mariri lotua
  • Zakur. Animalia hau ez da ohikoa euskal mitologian.
  • Zaldi. Mendeko zenbait jeinuk hartu ohi dute haren forma, eta elezahar ugaritan ageri ohi da.
  • Zaldiaran. Gasteizko mendietako gailurra, jeinuen kontakizunekin lotua.
  • Zanpantzar. Inauterietako eta Errauts Asteazkeneko pertsonaia barregarria. Hainbat fartsatan ageri ohi da.
  • Zezen. Hainbat osin eta haitzulotan bizi da, eta haien zaindaria da.
  • Zezengorri. Lurpeko jeinuek haren morfologia hartu ohi dute.
  • Zirpi-Zarba. Aiako Ai-iturrietako (Ataun, Gipuzkoa) jentil baten izena.
  • Zirri-Mirri. Oiartzun (Gipuzkoa) inguruko jentil baten izena.
  • Zotalegun. Zenbait lekutan urtarrileko lehenengo hamabi egunei ematen zaien izena; eguraldiaren iragarpenetan, urteko hamabi hilabeteak irudikatzen dituzte.
  • Zozomikote. Apirileko lehenengo bi egun eta erdiak.
  • Zubi. Jentilen eta beste jeinu batzuen eraikuntza dela adierazten da elezahar eta tradizio ugaritan.
  • Zuloko-Meza. Horma-hobiak, harkaitzetakoak askotan, kristaututako sinesteekin lotura dutenak.
  • Zupitaitz, Supitaitz, Suspenzaitz. Hareharrizko harkaitza, Oiduegiko gailurrean (Aralar). Inguruko beste hainbat hondakin megalitikoen antzera, lotura du antzinako sinesteekin.
  • Zuzi. Pinu makila.

COOKIE-EN ERABILERA

Euskalmitologia.com-en geure eta beste batzuen cookieak erabiltzen ditugu nabigatzeko esperientzia hobetzeko. Nabigatzen jarraitzen baduzu, gure cookieen politika. onartzen duzula ulertuko dugu.

ACEPTAR